Frantsiya so'ralmagan reklama qo'ng'iroqlarini taqiqladi

Frantsiyada har hafta o'rtacha aholining to'rtdan uch qismi kamida bitta xohlamagan reklama qo'ng'irog'ini olardi. Endi bu amaliyotga qonun yo'li bilan chek qo'yildi: seshanba kuni prezident Emmanuel Makron hukumati tomonidan qo'llab-quvvatlangan yangi qonun kuchga kirdi va so'ralmagan telemarketing qo'ng'iroqlarini butunlay taqiqladi.

Bir qator boshqa mamlakatlar "xohlamasang, chiqib ket" (opt-out) tizimini sinab ko'rgan bo'lsa-da, Frantsiya qat'iyroq, majburiy "avval ruxsat so'ra" (opt-in) qoidasi ancha samarali bo'lishiga umid qilmoqda. Ilgari frantsuz iste'molchilari xohlamagan qo'ng'iroqlardan qutulish uchun davlat tomonidan yuritiladigan xizmatga o'z raqamini yozdirishlari kerak edi, biroq iste'molchilar uyushmalarining ta'kidlashicha, ba'zi call-markazlar bu ro'yxatni shunchaki e'tiborsiz qoldirardi.

Frantsiya raqobatni rivojlantirish, iste'molchilarni himoya qilish va firibgarlikning oldini olish bosh direktoratining ish boshqaruvchisi Alis Vilko (Alice Vilcot) so'zlariga ko'ra: "Endilikda kompaniyalar iste'molchining oldindan aniq roziligisiz u bilan bog'lana olmaydi." Hukumat bu qonunni ko'p yillik iste'molchi shikoyatlariga javob sifatida taqdim etmoqda: rasmiy hisob-kitoblarga ko'ra, Frantsiyada aholining taxminan to'rtdan uch qismi har hafta kamida bitta xohlamagan qo'ng'iroqni oladi.

2024-yilda 11 ta iste'molchilar tashkiloti qonun taqiqlashni talab qilib birgalikda murojaat qilgan va "son-sanoqsiz xohlamagan qo'ng'iroqlar orqali iste'molchilarni tinimsiz bezovta qilish"ni qoralagan edi. Qoidabuzarlar uchun jarima miqdorlari ham ancha jiddiy: taqiqlangan qo'ng'iroq qilgan jismoniy shaxslarga har bir qo'ng'iroq uchun 75 ming yevrogacha (taxminan 87 ming dollar), kompaniyalarga esa har bir qo'ng'iroq uchun 375 ming yevrogacha (435 ming dollar) jarima solinishi mumkin.

Albatta, istisnolar ham bor: iste'molchilar, masalan, forma orqali maxsus rozilik katagini belgilash orqali reklama qo'ng'iroqlarini qabul qilishga rozilik bildirishi mumkin, shuningdek kompaniyalar mavjud shartnomaviy munosabatda bo'lgan mijozlariga yangi tijorat takliflari bilan bog'lanishi mumkin. Iste'molchilar so'ralmagan qo'ng'iroqlar haqida davlat veb-sayti orqali shikoyat qilishlari mumkin. Vilko shuningdek Irlandiyada joylashgan bir kompaniya Frantsiyaning avvalgi telemarketing qoidalarini buzgani uchun o'tgan yili 6 million yevro (6,9 million dollar) jarimaga tortilganini eslatib o'tdi.

Frantsiyaning yangi qonuni Marokashda ham tashvish uyg'otdi — bu yerda mehnat vaziri Younes Sekkouri parlament a'zolariga mamlakatda 50 mingtacha ish o'rni xavf ostida qolishi mumkinligini aytdi. Arzon ish kuchi, frantsuz tilida so'zlashuvchi katta mehnat resurslari va nisbatan zaif kasaba uyushmalari Marokashni frantsuz kompaniyalari uchun jozibali outsourcing markaziga aylantirgan edi.

Marokash outsourcing xizmatlari federatsiyasi prezidenti Yusuf Chraybi mahalliy "Le Matin" nashriga bergan intervyusida frantsuz bozorining bunday holati sektorni allaqachon o'zgartirib yuborganini aytdi: "Sof telemarketing endi umumiy faoliyatning atigi 15–20% ini tashkil qiladi," — deya ta'kidladi Chraybi, sektor tobora telemarketingdan tashqari sohalarga (masalan, mijozlarga xizmat ko'rsatish va texnik yordam) diversifikatsiya qilinayotganini qo'shimcha qildi.

Boshqa mamlakatlarda ham telemarketingga qarshi kurash kuchaymoqda: Niderlandiya o'tgan oy telemarketing qo'ng'iroqlariga oid qoidalarni yanada qattiqlashtirdi — mamlakat allaqachon so'ralmagan sotuv qo'ng'iroqlarini taqiqlagan edi, endi esa kompaniyalar qo'shimcha talablarga rioya qilishlari shart. AQSHda odamlar milliy "Do Not Call" ("Qo'ng'iroq qilmang") ro'yxatiga yozilib, keraksiz sotuv qo'ng'iroqlaridan qisman himoyalanishi mumkin, Kanadaning ham o'ziga o'xshash tizimi bor. Britaniyada esa rozilik bermagan odamlarga qo'ng'iroq qiladigan kompaniyalar har bir qo'ng'iroq uchun 500 ming funtgacha (670 ming dollar) jarimaga tortilishi mumkin.

Bu voqea O'zbekiston uchun ham o'ylantiruvchi signal: bizda ham telefon orqali sovuq sotuv (cold call) hali keng tarqalgan, lekin iste'molchi huquqlarini himoya qilish tendensiyasi butun dunyoda kuchayib bormoqda. Ertami-kechmi shunga o'xshash tartiblar bizga ham kelishi mumkin — shu bois brendlar mijoz roziligiga asoslangan marketing kanallariga o'tishni hoziroq boshlagani ma'qul.