"Katta qisqa pozitsiya" muallifi Maykl Berri: AI bozoridagi cheksiz optimizm dot-com va uy-joy pufaklarini eslatadi

Investor Maykl Berri — "The Big Short" ("Katta qisqa pozitsiya") filmi va kitobining bosh qahramoni, 2008-yilgi ipoteka inqirozini oldindan bashorat qilgani bilan mashhur — sun'iy intellekt bozoridagi cheksiz optimizmni 2000-yillardagi dot-com va uy-joy pufaklari bilan solishtirmoqda. Uning Substack platformasidagi obunachilaridan biri joriy vaziyatni "rivoyatni saqlab qolish uchun uyushgan urinish" sifatida ta'riflagan edi.

"Bu xuddi 2007-yil mayida, Federal rezerv raisi 'yuqumlanish bo'lmaydi' deganida yoki bir necha yil oldin 'uy-joy pufagi yo'q' deb aytilganda his qilingan holatga o'xshaydi," — deb javob berdi Berri. U yana 2000-yil birinchi choragida barcha texnologiya kompaniyalari real talabsiz, faqat bir-biriga sotish orqali sun'iy ravishda daromad o'sishini ko'rsatganini eslatdi.

Berri xususiy kompaniyalarga e'tibor qaratish kerakligini ta'kidlaydi: "Bu safar dot-com kompaniyalari birjaga chiqmadi. Ularning bahosi o'sha davrdagidan 100–1000 baravar yuqori — 5000 ta 'yakkashox' (unicorn — bahosi 1 milliard dollardan oshgan startap) mavjud," — deb yozdi u. Investor yirik texnologiya kompaniyalarining AI infratuzilmasiga trillionlab dollar quyayotganini ham xavf ostiga oldi — uning fikricha, ular "ilgari hech qachon o'z zimmalariga olmagan ulkan xavf va majburiyatlarni" qabul qilmoqda.

"Qurilishga oqib kelayotgan kapital undan foydalanish qiymatidan bir necha barobar ko'p," — deydi Berri, — bu esa investorlarni "hayratga soladigan" texnik xizmat xarajatlariga va kapital daromadliligining "keskin qulashiga" olib kelishi mumkin. U vaziyatni Enron korporatsiyasining qulashi bilan solishtirdi: "Bu bitta kompaniyadan ancha kattaroq va iqtisodiyot hamda investorlar uchun Enron'dan ham xavfliroq". Eslatib o'tamiz, Enron o'z vaqtida agressiv buxgalteriya hisobi va balansdan tashqari tuzilmalar orqali daromadini soxtalashtirgan edi.

Berrining ta'kidlashicha, AI kompaniyalari ham shunga o'xshash usullardan — mikrochip va data-markazlarga ortiqcha xarajat, amortizatsiyani cho'zish, balansdan tashqari tuzilmalar va aylanma moliyalashtirish bitimlaridan foydalanmoqda: "Bu AI ekotizimiga kapital quyish bo'yicha kontsentratsiyalashgan harakat bo'lib, keyin bu mablag' xuddi daromad sifatida qaytib keladi, Wall Street esa ishtirokchilarni ana shu ajoyib daromad o'sishi asosida baholaydi." Shunga qaramay, AQSh fond indekslari uning ogohlantirishlariga unchalik e'tibor bermay, rekord darajalarga ko'tarilishda davom etmoqda. "Mening asosiy stsenariyim — 2028-yil, hisoblash quvvati haddan tashqari ko'payib ketadigan payt. Bozorlar odatda bundan oldinroq sezib qoladi," — deydi Berri.