Bitta emas, bir nechta pufak: strategist AI investitsiyalari bozorini qanday tasvirlaydi

Sun'iy intellekt (AI) sohasida "pufak bormi yoki yo'qmi" degan savol noto'g'ri qo'yilgan, deydi London'dagi BCA Research'ning sobiq bosh strategisti Dhaval Joshi. Uning fikricha, to'g'ri savol — "bugun aynan qaysi AI pufagi yorilmoqda" bo'lishi kerak. Joshi klassik tushunchadagi — yagona katta pufak shishib, keyin bir martada portlaydigan — modeldan farqli o'laroq, bozorda ketma-ket shishib-yorilib turadigan "aylanma pufaklar" kuzatilayotganini ta'kidlaydi: investorlar AI'ning qaysi qismidan qiymat olishini noto'g'ri baholaydi, so'ng bu xatoni tuzatadi va e'tibor keyingi segmentga o'tadi.

Bu nazariya so'nggi oylardagi bir necha bozor harakatini tushuntirib beradi. Dasturiy ta'minot (SaaS — mijozlarga bulut orqali xizmat sifatida taqdim etiladigan dasturiy yechimlar) kompaniyalarining aksiyalari AI mehnat unumdorligini oshiruvchi vosita sifatida ko'tarilgan edi, biroq AI agentlari xuddi shu obuna modeliga tahdid sola boshlagach, narxlar keskin pasaydi — bu holat "SaaSapokalipsis" nomi bilan ataldi. Xuddi shunday, kumush narxi ma'lumotlar markazlari uchun energiya o'tkazuvchi metall sifatidagi talab ortishi bilan keskin ko'tarilgan, so'ng esa bunday o'sishni boshqa o'tkazuvchi materiallar mavjudligi asosida oqlab bo'lmasligi aniqlanib, pasaya boshlagan. Yarimo'tkazgich ishlab chiqaruvchilarning aksiyalari ham cheksiz narxlash kuchiga ega bo'lishi mumkinligi haqidagi taxminlar asosida o'sgan edi, biroq Joshining fikricha, bu kompaniyalarning raqobatchilardan himoyalanish darajasi yetarli emas va yuqori foyda marjasi barqaror saqlanmaydi.

Joshi bu holatni "daromad pufagi" emas, balki "foyda marjasi pufagi" deb ataydi — ya'ni masala aksiyalar narxi daromadga nisbatan asossiz emas, balki savol shu: kompaniyalar hozirgi yuqori foyda marjasini uzoq muddat saqlab qola oladimi? Uning ta'kidlashicha, agar biror aktiv bir necha hafta yoki oy ichida keskin qimmatlashib, so'ng xuddi shunday tezlikda qulasa, bu haqiqiy pufak hisoblanadi — bozorning odatiy o'z-o'zini tuzatishi bunchalik keskin va tez bo'lmasligi kerak.

Joshi yolg'iz emas: Jeymi Daymon qimmat baholangan aktivlar borasida qayta-qayta ogohlantirgan, Bank of America'ning fond menejerlari so'rovi esa "AI aksiyalari pufagi"ni bozordagi eng katta xavf sifatida ko'rsatgan. Hatto OpenAI rahbari Sem Altman, Goldman Sachs bosh direktori Devid Solomon va Amazon asoschisi Jef Bezos ham bozorda pufakka xos alomatlar borligini tan olishgan. Reuters hisob-kitoblariga ko'ra, Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta va Oracle'ning kapital xarajatlari (capex) 2027-yilga borib ularning erkin pul oqimidan (free cash flow) oshib ketishi kutilmoqda; Google esa o'z tarixida birinchi marta erkin pul oqimi manfiy ko'rsatkichga ega bo'ldi.

Joshining bashoratiga ko'ra, AI sohasidagi kapital xarajatlar cho'qqisi 2026-yil oxiri yoki 2027-yilning birinchi yarmiga to'g'ri kelishi mumkin. U kelajakda sun'iy intellekt yaratgan qiymatni kim o'zlashtirishi bo'yicha uchta stsenariyni ko'radi: birinchisi — Amazon yoki Google kabi kuchli raqobat ustunligiga ega korporatsiyalarning barcha qiymatni o'zlashtirishi; ikkinchisi — AI yordamida xarajatlarni qisqartirib, yuqori haq oladigan "yulduz mutaxassislar" (masalan, yuristlar yoki konsultantlar); uchinchisi — raqobat shu qadar kuchayadiki, hech kim marjani ushlab qololmaydi va yakuniy g'olib oddiy iste'molchi bo'ladi, chunki narxlar pasayadi. Buning yorqin misoli sifatida u deyarli eskirgan, 20 yillik DDR3 xotira chipi narxining bir yilda 600 foizga o'sishini keltiradi — bu, uning ta'kidlashicha, 2007-yilgi eskirgan Toyota Corolla'ni 50 000 dollarga sotib olishga o'xshaydi.