AI buldozeri Enron'ni eslatyaptimi? Mutaxassis: "Bu hali halokat emas"

Bugungi texnologiya gigantlari Enron kompaniyasiga o'xshash moliyaviy usullardan foydalanmoqda, biroq bu ularning halokatga yuzma-yuz kelayotganini anglatmaydi — bunday fikrni sun'iy intellekt sohasidagi mutaxassis bildirmoqda. Energetika yetkazib beruvchisi va savdo giganti bo'lgan Enron 2001-yilda firibgarlik fosh bo'lgach bankrotlikka uchragan edi. Santa-Klara universiteti Livi biznes maktabining sun'iy intellekt va analitika bo'yicha dotsenti Ram Bala Business Insider'ga yozgan xatida bu tarixni uch asosiy jihat orqali izohlaydi: kompaniya qarzlarni maxsus moliyaviy vositalar orqali balansdan tashqariga chiqargan, kelajakdagi savdo prognozlarini darhol daromad sifatida qayd etuvchi mark-to-market buxgalteriya usulidan foydalangan va aylanma bitimlar orqali mijozlar talabini haqiqatdagidan mustaqilroq ko'rsatishga harakat qilgan.

Balaning fikricha, AI qurilishi ham xuddi shu uch usulning versiyalarini butunlay qonuniy tarzda takrorlamoqda — va aynan shuning uchun bunga e'tibor qaratish kerak. U "The AI-Centered Enterprise" kitobining hammuallifi va Samvid nomli AI startapining mahsulot va sun'iy intellekt bo'yicha bosh direktori hamda hammuassisi hisoblanadi.

Balaning so'zlariga ko'ra, xususiy kredit (private credit) endi Enron'ning maxsus maqsadli tashkilotlari o'ynagan rolni bajarmoqda — ya'ni "xavf ko'zga ko'rinmas holga aylanadigan joy" vazifasini o'tamoqda. U KKR kabi xususiy kapital fondlari AI qurilishini qanday moliyalashtirayotganini tasvirlab, shunday deydi: "Nvidia pulni oldindan oladi, qarz oluvchilar va ularning kreditorlari esa defolt xavfini o'z zimmalariga oladi — xususiy kredit oxir-oqibat pensiya fondlari kabi vositalar orqali oddiy jamg'aruvchilar hisobidan moliyalashtirilgani sababli, yashirin xavf oddiy oilalar zimmasiga tushadi".

Talab prognozlariga kelsak, Bala hozirgi qurilish "bozorga emas, balki modelga moslashtirilgan talab egri chiziqlari asosida moliyalashtirilmoqda" deb ta'kidlaydi. U Anthropic bosh direktori Dario Amodeining kompaniyasi raqobatchilariga qaraganda hisoblash quvvatiga kamroq sarmoya kiritganini, chunki talab prognozidagi kichik xatolik muvaffaqiyat va bankrotlik o'rtasidagi farqni belgilashi mumkinligini aytganini eslatib o'tadi: "Bu xonadagi eng aqlli odamlar prognoz beqarorligi haqida shunchalik ochiq gapirganda, optimistik stsenariyga tayangan holda qarz beruvchilar hammamizni to'xtatib turishi kerak".

Aylanma moliyalashtirish bitimlariga — masalan, Nvidia'ning OpenAI'ga sarmoya kiritishi, so'ngra OpenAI shu mablag' bilan Nvidia'ning mikrochiplarini sotib olishi kabi holatlarga — kelsak, Bala buni jihoz qimmat bo'lgan tarmoqlarda keng tarqalgan yetkazib beruvchi moliyalashtiruvi (vendor financing) sifatida izohlash mumkinligini aytadi — bu iste'molchi nuqtai nazaridan, avtomobilni ishlab chiqaruvchining o'zi moliyalashtirgan holda lizingga olishga o'xshaydi. Bunday moliyalashtirish bozor likvidligini oshirib, qiymat yaratishi mumkin, biroq "haddan tashqari va noaniq natijalar bilan amalga oshirilsa, xavfli bo'lib qolishi mumkin". "Big Short" filmi qahramoni sifatida mashhur bo'lgan investor Maykl Berri kabi tanqidchilar esa "matematika xavfga mos kelmayapti" deb hisoblashadi — Berri o'zining 2 million kuzatuvchisiga "tarix o'zini takrorlayapti" deb, Enron'ning yuksalishi va qulashi haqidagi "The Smartest Guys in the Room" kitobini qayta o'qishni tavsiya qilgan.

Shunga qaramay, Bala bu bum "o'tmishdagi pufaklardan farq qiladi" deb hisoblaydi va uzoq muddatli talab texnologiya kompaniyalarining hozirgi moliyaviy strategiyasini oqlashiga ishonadi — biroq, uning so'zlariga ko'ra, "kim haq ekanini faqat vaqt ko'rsatadi".