Ijtimoiy tarmoq startaplariga venchur sarmoyasi qayta jonlanmoqda

Bugungi kunda "yangi Facebook"ni yaratmoqchi bo'lgan tadbirkorlar uchun vaziyat juda murakkab. Ilovalar soni har qachongidan ko'p, ijtimoiy tarmoq bozorida esa Instagram va TikTok kabi gigantlar foydalanuvchilar vaqtini deyarli to'liq egallab olgan. Bunday sharoitda raqobat keskin kuchaygan, sarmoyadorlar esa ko'proq sun'iy intellekt (AI) yo'nalishidagi jozibali bitimlar ortidan quvmoqda.

PitchBook tahliliy kompaniyasining ma'lumotlariga ko'ra, ijtimoiy tarmoq startaplariga venture capital (VC — yangi boshlangan kompaniyalarga yuqori xavf evaziga kiritiladigan sarmoya turi) oqimi 2021 yilda eng yuqori cho'qqisiga chiqqan edi. O'shanda BeReal va Clubhouse kabi ilovalar Instagram va TikTokka raqobatchi sifatida investorlarni qiziqtirgan va yil davomida 239 ta bitim orqali jami 2,2 milliard dollar sarmoya jalb qilingan. Shundan buyon bitimlar soni yildan-yilga kamayib bormoqda: 2025 yilda atigi 97 ta bitim va jami 330 million dollar qayd etilgan.

Biroq 2026 yil boshidan 21 iyulgacha bo'lgan davrda PitchBook 50 dan ortiq bitimni va jami 355 million dollarlik sarmoyani qayd etdi — bu ko'rsatkich allaqachon 2025 yilning yillik yakuniy natijasidan oshib ketdi. Agar shu sur'at davom etsa, sektor investorlar qiziqishining biroz jonlanishiga guvoh bo'lishi mumkin.

Hozircha qaysi startaplar mablag' jalb qilmoqda? Ulardan biri — Gen Z avlodi uchun mo'ljallangan, foydalanuvchi shaxsini yashiradigan ijtimoiy ilova Fizz bo'lib, u global bozorlarga kengayish jarayonida strategik sarmoya bosqichini yakunladi. Yana biri — foydalanuvchilarga restoran, bar va do'kon kabi mahalliy joylarni saqlash hamda ulashish imkonini beruvchi ijtimoiy xarita ilovasi Corner bo'lib, u hozir Series A (startaplarning birinchi yirik institutsional sarmoya bosqichi) uchun tayyorgarlik ko'rmoqda.

Umumiy manzarada esa iste'molchilarga yo'naltirilgan ijtimoiy startaplar — ijtimoiy tarmoqlardan tortib tanishuv va o'yin-kulgi ilovalarigacha — 2025 yilgi barcha bitimlarning atigi kichik bir qismini tashkil etdi. PitchBook hisobiga ko'ra, 2025 yilda barcha venture capital bitimlari hajmi 513 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, uning katta qismini AI va SaaS (bulut orqali xizmat sifatida taqdim etiladigan dasturiy ta'minot) loyihalari egallagan — jami 11 800 dan ortiq AI bitimi qayd etilgan. FirstMark Capital hamkorlaridan biri Rick Heitzmann Business Insiderga bergan sharhida shunday degan: "Bir necha yil oldin hamma investor iste'molchilarga yo'naltirilgan sohadan qochib ketishdi".

Bozorda qolgan investorlar esa hamon jonkuyarlik bilan yangi loyihalar izlamoqda. Menlo Ventures, Forerunner kabi jamg'armalar, shuningdek mustaqil faoliyat yuritishni boshlagan sobiq venchur mutaxassislari tashkil etgan yangi fondlar tarmoq, tanishuv va sun'iy intellekt asosidagi ijtimoiy loyihalarni moliyalashtirmoqda. Jumladan, Eigen nomli startap sun'iy intellekt agentlarini odamlarni bir-biri bilan tanishtiruvchi "umumiy do'st" vositasiga aylantirishni maqsad qilgan, sun'iy intellekt asosida ishlab chiqilgan ijtimoiy tarmoq yaratmoqda. Kompaniya aprel oyida 15 million dollarlik boshlang'ich (seed) sarmoya jalb qilganini e'lon qildi.

Shuni ta'kidlash kerakki, PitchBook metodologiyasi ham cheklangan — Eigen kabi ba'zi tanishuv, sun'iy intellekt hamrohi yoki chat ilovalari kompaniyaning "ijtimoiy" toifasiga kiritilmaydi va shu sababli statistikadan chetda qolgan. Shunday qilib, sun'iy intellekt iste'molchilarga yo'naltirilgan ijtimoiy startaplarga bo'lgan qiziqishni qayta uyg'otayotgan bir paytda, asosiy savol ochiq qolmoqda: oxir-oqibat ulardan qay biri uzoq muddat bozorda saqlanib qoladi?