AI kompaniyalari venchur bozorining 87,5 foizini yutib oldi — qolganlari qirindi uchun kurashmoqda

Bu AI dunyosi, va biz hammamiz shunchaki shu dunyoda yashayapmiz.

PitchBook shu hafta 2026-yilning ikkinchi choragi bo'yicha AQSh venchur baholash hisobotini e'lon qildi, va natijalar bizga allaqachon tanish bo'lgan g'ayrioddiy tekis bo'lmagan bozor manzarasini yana bir bor tasdiqladi: investorlar bir nechta "tanlangan" AI kompaniyalari uchun istalgancha to'lashga tayyor, qolgan deyarli barcha loyihalar esa yo o'tkazib yuboriladi, yo arzimas raqam sifatida qaraladi. Yilning birinchi yarmida AQShdagi barcha venchur mablag'ining 87,5 foizi aynan AI-megabitimlarga yo'naltirildi.

AI'dan tashqarida ham baho ko'tarilishi kuzatilmoqda - shunchaki AI ustama narxi haddan tashqari sezilarli, xolos. PitchBook ma'lumotlariga ko'ra, AI'ga aloqasi bo'lmagan kompaniyalarning mediana bahosi 1,6 baravar oshgan bo'lsa, AI kompaniyalarida bu ko'rsatkich 2,2 baravarni tashkil etdi. Eng katta farq esa D-bosqich va undan keyingi investitsiya davrida ko'zga tashlanadi: bu yerda AI kompaniyalari uchun o'sish 6,6 baravarga yetgan.

"D+ bosqichidagi bunday keskin sakrash AI venchur bahosiga qanchalik kuchli ta'sir qilayotganining aniq dalili," - deydi PitchBook'ning katta tadqiqotchisi Emili Zheng. "2025-yilda shu bosqichda qiymat yaratish tezligi 108,9 million dollarni tashkil etgan bo'lsa, 2026-yilda bu ko'rsatkich 1 milliard dollardan oshdi - deyarli 10 baravar o'sish. Anthropic kabi yetakchi AI kompaniyalari ushbu o'sishni yetaklamoqda: uning bahosi atigi sakkiz oy ichida 5,3 baravarga ko'tarildi. Venchur daromadlari odatda "quvvat qonuni"ga bo'ysunadi, AI esa g'ayrioddiy yuqori bahoning yangi standartini belgilab qo'ydi."

Bu bozorda likvidlik hali ham katta muammo bo'lib qolmoqda. IPO oynasi bor-u, ammo u unchalik ishontirmaydi - SpaceX va Cerebras'dan boshqa hech kim birjaga chiqishning haqiqatan foyda keltirishini isbotlay olmadi.

Sotib olishlar (M&A) birinchi qarashda umidvorlik uyg'otadi: 2026-yilda bitimlar umumiy qiymati 375,4 milliard dollarga yetdi - bu so'nggi o'n yildagi eng yuqori ko'rsatkich, baholar esa o'tgan yilgi 1,2 baravardan 1,9 baravarga ko'tarildi (PitchBook ma'lumotlari). Ammo har bir bitimni alohida ko'rib chiqsangiz, manzara bir xil emas: ServiceNow'ning Armis'ni sotib olishi 7,8 milliard dollarni tashkil etdi - bu kiberxavfsizlik kompaniyasining oldingi 6,1 milliard dollarlik bahosidan sezilarli o'sish. Boshqa tomondan, Capital One'ning Brex uchun to'lagan 5,2 milliard dollari esa fintex-unicornning avvalgi 12,3 milliard dollarlik cho'qqisidan jiddiy pasayishni ko'rsatadi.

Ikkilamchi bozor (secondary market) bu yerda aniq ko'zguga aylandi: agar kompaniyangiz yangi va AI bilan bog'liq bo'lsa - talab yuqori. Aks holda - muammo bor. PitchBook ma'lumotiga ko'ra, Forge platformasida shu yil yoki o'tgan yili mablag' jalb qilgan startaplar mediana 0-5 foiz chegirma bilan sotilmoqda. 2021 yoki 2022-yilda oxirgi marta mablag' jalb qilgan startaplar uchun esa bu ko'rsatkich mos ravishda 54 va 59 foizgacha o'sadi.

"G'oliblar hech qachon bunchalik katta bo'lmagan edi - ular butun venchur bozorining qolgan qismini soyada qoldirmoqda," - deydi Zheng. "Hozirgi paytda kuchli shartlarda mablag' jalb qila olmayotgan kompaniyalar, odatda, umuman mablag' jalb qila olmayapti."

Aniqlik uchun aytaman: 2021-yilda mablag' olgan startaplarning barchasi ortda qolayotgan zo'r kompaniyalar demoqchi emasman - o'sha davr o'zining asossiz optimizmidan (NFT'larni eslaysizmi?) holi emas edi. Ammo shunga qaramay, ba'zi sog'lom kompaniyalar shunchaki "trenddan chetda qolgani" uchun chang bosib yotibdi. Eng qizig'i esa - bu o'zgarishning tezligi: ha, AI hukmronligidagi venchur bozori ma'lumotlari uzoq vaqtdan beri deyarli bir xil ko'rinishda qolmoqda. Ammo dunyo aslida allaqachon butunlay boshqa yo'nalishga burilib bo'lgan.