"Adolatsiz foydalanish" dalili: sun'iy intellekt kitoblari inson mualliflarini bozordan siqib chiqarmoqda

Sun'iy intellekt kompaniyalari uzoq vaqtdan beri o'z modellarini mualliflik huquqi bilan himoyalangan kitoblar asosida o'qitishning ijodkorlarga moliyaviy zarar yetkazmasligini ta'kidlab kelmoqda. Endi bu da'voni rad etuvchi aniq dalillar paydo bo'ldi.

Masala Anthropic'ning kitoblarni raqamlashtirish amaliyoti atrofida boshlangan edi — federal sudya bu jarayonning o'zini "adolatli foydalanish" (fair use — mualliflik huquqi qonunchiligidagi ruxsat etilgan foydalanish tamoyili) doirasida deb topgan. Ammo asosiy savol boshqa yerda: model o'qitilgandan keyin, undan foydalanib yangi kontent yaratilganda nima bo'ladi?

AQSh Mualliflik huquqi boshqarmasi o'tgan yili aynan shu masalani ko'rib chiqib, sun'iy intellekt kompaniyalari dalilidagi eng zaif nuqtani aniqladi: "adolatli foydalanish" mezonlaridan biri yangi asar asl asar bozoriga zarar yetkazayotganini tekshiradi. Boshqarma xulosasiga ko'ra, mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarlar yordamida ular bilan bozorda raqobatlashadigan tijorat kontenti yaratish aynan shunday zararga misol bo'lishi mumkin. Muammo faqat buni isbotlashda edi — endi esa isbot mavjud.

Tadqiqotchilar Amazon'da 2023–2026-yillarda sotilgan 14 mingdan ortiq elektron kitobni tahlil qildi va sezilarli darajada sun'iy intellekt tomonidan yozilgan matnga ega ko'plab kitoblarni aniqladi — shu qadar ko'pki, ular butun bozorni boshqa mualliflar uchun toraytirib qo'ygan. Bunday kitoblar soni 19 barobar, ularga sarflangan umumiy pul miqdori esa 9 barobar oshgan. Boshqacha aytganda, bozor sig'imi savdo hajmidan tezroq o'sib, o'rtacha kitob uchun daromad kamaygan — sun'iy intellekt matni aniqlanmagan kitoblar esa bozor ulushini yo'qotgan.

Bu — aynan Mualliflik huquqi boshqarmasi sudlar e'tibor berishi kerak, deb ko'rsatgan bozorga yetkazilgan zarar turi. Sun'iy intellekt deyarli xarajatsiz minglab kitob yaratishga qodir bo'lganda, inson mualliflari o'z asl asarlari asosida yaratilgan, ammo ular bilan raqobatlashadigan kontent oqimiga qarshi kurashishga majbur bo'lmoqda. Notijorat tashkilot Fairly Trained rahbari Ed Nyuton-Reksning ta'kidlashicha, bu tadqiqot sun'iy intellekt kompaniyalarining "ijodkorlarga zarar yetkazmaymiz" degan argumentini "batamom o'ldirdi".